Khảo sát đa dạng và phân bố của thú biển tại vùng biển phía Tây Nam

Thông tin về mức độ đa dạng, khu vực phân bố của thú biển ở Việt Nam vẫn còn rất hạn chế vì không nhiều nghiên cứu về thú biển được thực hiện tại nước ta. Chỉ một số ít nghiên cứu do các nhà khoa học nước ngoài khởi xướng và kết quả thu về cũng khá ít ỏi (Smith và cộng sự, 1997; Hines và cộng sự, 2008; Vũ Long và cộng sự, 2014, 2015). Tại vùng biển phía Tây Nam Việt Nam, khảo sát bằng tàu do Smith và cộng sự tổ chức vào năm 1997 đã không ghi nhận được thú biển. Trong báo cáo của Hines và đồng sự vào năm 2008, họ báo cáo sự hiện diện của bò biển (Dugong dugon) tại đây nhưng chỉ dựa vào dữ liệu phỏng vấn ngư dân và thơ săn bò biển. Gần đây nhất, khảo sát bằng tàu do CBES thực hiện đã ghi nhận sự có mặt của cá nược Minh Hải (Orcaella brevirostris), cá heo lưng gù (Sousa chinensis) và cá heo không vây (Neophocaena phocaenoides). Tuy nhiên, khảo sát chỉ mới tập trung vào khu vực phía trên của vùng biển Tây Nam, chưa bao gồm khu vực bên dưới.


Ngược lại với các khảo sát khoa học, rất nhiều ngư dân địa phương báo cáo họ nhiều lần bắt gặp thú biển, bao gồm trường hợp mắc cạn trên bãi biển hoặc vướng vào ngư cụ trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2018. Thêm vào đó, nhờ tín ngưỡng địa phương nên ngư dân thường xuyên giữ lại thi thể thú biển (hầu hết là xương sọ) với số lượng khá lớn, tạo ra một "bộ sưu tập" khổng lồ về thú biển qua thời gian. Sau khi thực hiện đánh giá sơ bộ những bộ phận thú biển lưu giữ trong 10 đền thờ Cá ông dọc bờ biển tây nam, ít nhất chín loài thú biển được nhận định là có khả năng hiện diện tại vùng biển này (Smith và cộng sự, 1997; Vũ Long và cộng sự, dữ liệu chưa công bố). Trong số đó, hai hộp sọ dường như thuộc về loài cá voi Omura (Balaenoptera omurai). Đáng chú ý, loài này chưa từng được ghi nhận tại vùng biển Tây Nam Việt Nam trong các cơ sở dữ liệu phân bố đa dạng sinh học, tiêu biểu là Danh sách Đỏ IUCN (Reilly và cộng sự, 2015).


Bổ sung và cập nhật cơ sở dữ liệu về độ đa dạng, phân bố của thú biển dọc bờ biển Tây Nam nước ta sẽ là những đóng góp quí giá cho khoa học nghiên cứu và bảo tồn thú biển trong nước và khu vực. Ở khía cạnh khoa học, bổ sung dữ liệu mới giúp trả lời những câu hỏi về sinh thái của thú biển như mức độ đa dạng, phạm vi phân bố. Ở khía cạnh bảo tồn, dữ liệu mới sẽ giúp nhận định tầm quan trọng của vùng biển phía Tây Nam Việt Nam đối với công tác bảo tồn thú biển quốc tế. Tiêu biểu, việc cập nhật dữ liệu góp phần xác định liệu khu vực biển Tây Nam của đất nước hình chữ S có nên được xem là Khu vực quan trọng cho Thú biển do Liên Hiệp Quốc công nhận, hoặc Khu vực Sinh thái/Đa dạng sinh học quan trọng do Convention on Biological Diversity (CBD) công nhận hay chăng.

Mục tiêu tổng thể của dự án là bổ sung dữ liệu mới nhất về trạng thái bảo tồn của quần thú biển ở khu vực biển Tây Nam Việt Nam. Từ đó, dự án trả lời hai câu hỏi quan trọng: (1) Thú biển phân bố dọc khu vực biển Tây Nam như thế nào?; và (2) tầm quan trọng của khu vực này đối với công tác bảo tồn thú biển toàn cầu?

>